In een democratische rechtsstaat mogen meningen scherp verschillen. Kritiek op bestuurders, politici en ambtenaren is niet alleen toegestaan, maar zelfs noodzakelijk. Toch bestaat er een heldere grens: geweld, intimidatie en agressie tegen wie dan ook zijn nooit acceptabel. Filosofen hebben ons geleerd waarom. Volgens Immanuel Kant verdient ieder mens respect vanwege zijn of haar menselijke waardigheid. Mensen mogen nooit slechts als middel worden gebruikt om een politiek doel of persoonlijk gelijk af te dwingen. Wie dreigt, intimideert of geweld gebruikt, ontneemt de ander juist die waardigheid. Ook de politieke filosoof Hannah Arendt maakte onderscheid tussen macht en geweld. Werkelijke macht ontstaat wanneer mensen samen handelen, spreken en overtuigen. Geweld verschijnt juist wanneer argumenten tekortschieten. Het is een teken van onmacht, niet van kracht. Geweld wordt in alle gevallen afgekeurd. Dat betekent niet dat burgers hun boosheid moeten inslikken. Integendeel. Onvrede over beleid, besluiten of maatschappelijke ontwikkelingen verdient een luisterend oor. Democratie vraagt om debat, protest en betrokkenheid. Maar zij vraagt ook om wederzijds respect. Zodra agressie de plaats inneemt van het gesprek, verliest niet alleen het slachtoffer, maar verarmt ook het publieke debat. Ambtenaren, raadsleden, bestuurders, politieagenten en andere publieke functionarissen vervullen hun taak namens de samenleving. Zij mogen worden aangesproken op hun handelen, maar moeten hun werk veilig kunnen doen. Wie geweld normaliseert, tast uiteindelijk de instituties aan die onze vrijheid en democratie beschermen.
De filosoof Karl Popper leerde ons al in 1938: als tolerante mensen niet bereid zij om onze democratische waarden te beschermen, zullen intolerante mensen onze democratische waarden afbreken. Laten we dat te allen tijde voorkomen.
Laten we daarom principieel zijn: woorden mogen scherp zijn, meningen mogen botsen, maar geweld en agressie horen nooit thuis in een beschaafde samenleving. Een sterke democratie wordt niet gedragen door intimidatie, maar door moedige uitspreken van een waarheid die gezegd dient te worden, ook wanneer die ongemakkelijk is, aldus de filosoof Michel Foucault. Daarbij komt respectvolle tegenspraak en het besef dat ook degene met wie wij het oneens zijn, een mens is.
Niek Rennenberg, Fractievoorzitter Ouderen Appèl Eindhoven